Cezeri kimdir?

Cezeri kimdir?
Sibernetik alanın kurucusu kabul edilen, fizikçi, İsmail Ebul İz Bin Rezzaz El-Cezeri’nin yaşamı ve eserleri genç nesle ulaşmaya devam ediyor. Dünya bilim tarihi açısından bugünkü sibernetik ve robot biliminde çalışmalar yapan ilk bilim adamı olan Cezeri’nin yaptığı otomatik makineler günümüz mekanik ve sibernetik bilimlerinin temel taşlarını oluşturmakta. İşte, Cezeri’nin yaşamına ilişkin bilgiler…

Modern mekaniğin babası kabul edilen, Artuklu Sarayı’nın 26 sene başmühendisliğini yapan Ebû’l İz İsmail İbni Rezzaz El Cezerî, 12. asırda yaşamış bir bilim adamıdır. Sibernetiğin ilk adımlarını attığı ve ilk robotu yapıp çalıştırdığı kabul edilen Ebû’l İz El ‘nin Leonardo da Vinci’ye esin kaynağı olduğu düşünülür.
Lakabını yaşadığı kentden alan El Cezeri, eğitimini Camia Medresesi’nde tamamlayarak, fizik ve mekanik alanlarında yoğunlaştı ve bir çok ilke ve buluşa imza attı.

Batı literatüründe M.Ö. 300 yıllarında Yunan aritmetikçi Archytas tarafından buharla çalışan bir güvercin yapılmış olduğu belirtilse de, robotikle alakalı bilinen en eski yazılı kayıt, Cezeri’ye âittir.

Dünya bilim tarihi açısından bugünkü sibernetik ve robot biliminde çalışmalar yapan ilk bilim adamı olan Cezeri’nin yaptığı otomatik makineler günümüz mekanik ve sibernetik bilimlerinin temel taşlarını oluşturmaktadır.”Mekanik Hareketlerden Mühendislikte Faydalanmayı İçeren Kitap” isimli eserinde ortaya koydu. 50’den fazla cihazın kullanım esaslarını, faydalanma imkanlarını çizimlerle gösterdiği bu olağan üstü kitapta Cezeri, tatbikata çevrilmeyen her teknik ilmin, doğruyla yanlış arasında kalacağını söyler. Bu kitabın özgün kopyası günümüze kadar ulaşamadı ise da, bilinen 15 kopyasından 10’u Avrupa’nın farklı müzelerinde, 5 tanesi Topkapı ve Süleymaniye kütüphanelerinde yer almaktadır.

Teorik çalışmalardan çok pratik ve el yordamı ile ampirik çalışmalar yapan Cezeri’nin kullandığı bir başka yöntem de yapacağı cihazların önceden kâğıttan maketlerini inşa edip geometri kurallarından faydalanmaktı. İlk hesap makinesinden yüzyıllar önce aynı sistemle çalışan benzer bir mekanizmayı, geliştirdiği saatte kullanan Cezeri, yalnızca otomatik sistemler kurmakla kalmamış, otomatik olarak çalışan sistemler arasında denge kurmayı da başarmıştı.

Cezeri, otomatik kontrollü makinelerin ilki sayılan Jacquard’ın otomatik dokuma tezgâhından 600 sene önce değişik haznelerdeki suyun düzeyine göre ne vakit su dökeceğine, ne vakit meyve ve içecek sunacağına karar veren otomatik hizmetçiyi geliştirdi. Bazı makinelerinde hidro mekanik etkilerle denge kurma ve harekette bulunma sistemine yönelen Cezeri, bazılarındaysa şamandıra ve palangalar arasında dişli çarklar kullanarak karşılıklı etkileme sistemini kurmaya çalıştı. Kendiliğinden çalışan otomatik sistemlerden sonra su gücü ve basınç tesirinden faydalanarak kendi kendine denge kuran ve ayarlama yapan dengeyi oluşturması, Cezeri’nin otomasyon konusundaki en önemli katkısıdır.

Fizikçi ve mekanikçi Bediuzzaman El Cezeri’nin diğer bir eseri de Diyarbakır Ulu Camii’nin ünlü Güneş Saati’dir.

Favori Sosyal Medya Hesabın Hangisi?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.